Quá trình hình thành của Nhà hát Cải lương Hà Nội không thể chỉ được khởi tính từ khi có quyết định thành lập Nhà hát vào năm 1993 bởi truyền thống của Nhà hát phải xuất phát điểm từ các đơn vị thành viên được sát nhập như đoàn Cải lương Kim Phụng, đoàn Cải lương Chuông vàng và gần đây là đoàn Hoa Mai (vốn thuộc Hà Tây cũ). Do đấy, thương hiệu của Nhà hát đã được tích tụ, khai thác từ những hoạt động, thành tích, uy tín trong lao động sáng tạo nghệ thuật của ba đơn vị Cải lương thành viên. Và cả ba đơn vị này đều đã có những năm tháng hoạt động đầy tự hào với bề dày thành tích đáng nể.
Đoàn Cải lương Kim Phụng và đoàn Cải lương Chuông vàng là hai trong số những đơn vị nghệ thuật Cải lương đầu tiên hoạt động chính qui của Cải lương Bắc. Gương mặt Cải lương Bắc nếu tính từ khi hình thành cho tới khi có những đoàn Cải lương tập thể trên đất Bắc nếu thiếu đi sự góp mặt của nghệ sĩ, của kịch mục hai đơn vị này… e chẳng còn lại là bao. Bởi ngay sau ngày giải phóng Thủ đô, cả hai đơn vị đã hoạt động hết sức tích cực để tạo dựng bộ mặt mới cho sân khấu miền Bắc nói chung, sân khấu Cải lương Bắc nói riêng. Suốt chặng đường chống Mỹ, tên tuổi của đoàn Kim Phụng, Chuông Vàng đã trở thành niềm khích lệ động viên lớn lao cho tinh thần chiến đấu và quyết chiến thắng của quân dân cả nước đặc biệt là của nhân dân Hà Nội.
Được thành lập sau nhưng đoàn Cải lương Hoa Mai với hơn nửa thế kỷ hoạt động cũng là đơn vị nghệ thuật có bề dày thành tích đáng kể với các thế hệ nghệ sĩ như lừng danh như NSND Mạnh Tưởng, NSƯT Tuyết Sơn; Benla Như Nhung; Nhạc Tấn; Kim Oanh; Huỳnh Kim; Huỳnh Lân; Thanh Lâm, Minh Đức, Đình Tư và các thế hệ kế tiếp: Tô Hồng; Trần Hà; NSƯT Thu Hoài; Gia Túc; Thu Thủy; Hoàng Long; Phương Nụ; Kiều Hương; Tuấn An; Quang Thanh; Thiên Hương; Thái Vân; Minh Tường; Thu Hiền.
Cùng với quyết định mở rộng địa bàn Thủ đô, các nghệ sĩ Hoa Mai về với Nhà hát Cải lương Hà Nội. Thêm người, thêm những tấm lòng, các nghệ sĩ góp lại những tài năng, tích tụ, luỹ tiến thêm những tâm huyết với nghề để tiếp tục cống hiến, tiếp tục toả sáng dưới mái nhà chung. Bảng thành tích của Nhà hát Cải lương Hà nội ngoài việc duy trì kịch mục từng làm nên thương hiệu của đơn vị như Kiều; Kẻ sĩ Thăng Long; Đại Thần Thăng Long…. tập thể nghệ sĩ lại vững bước nghệ thuật nối dài thêm kịch mục của đơn vị với những Lễ mở xiêm áo, Luận anh hùng, Mệnh đế vương; Mẹ của chúng con…